Evaluerend luisteren 1/3
In de zorg draait het niet enkel om wat we doen (praktische of technische handelingen) maar vooral om de kracht van goed luisteren. Door de drukte kan het verleidelijk zijn om snel aannames te maken of op routine te vertrouwen. Toch is het juist belangrijk om objectief te observeren en goed te luisteren. Zo voorkom je misverstanden en kan je persoonsgerichte zorg bieden.
Het vermogen om écht te luisteren, kan het verschil maken tussen herstel en achteruitgang, tussen vertrouwen en onzekerheid en, in sommige gevallen, zelfs tussen leven en dood. In een sector waar emoties vaak hoog oplopen en communicatie complex is, is luisteren meer dan horen – het vraagt actieve betrokkenheid, empathie en kritisch denkvermogen.
"In een wereld waar iedere seconde telt, is luisteren een van de krachtigste instrumenten die een zorgverlener bezit en dit vraagt niet altijd extra tijd”.
Wat is evaluerend luisteren en waarom is het relevant?
Evaluerend luisteren is een actieve communicatieve vaardigheid waarbij de luisteraar niet enkel aandachtig luistert, maar de informatie ook kritisch beoordeelt en analyseert. Hierbij wordt niet alleen de inhoud van de boodschap gewogen, maar ook gecontroleerd op tegenstrijdigheden en relevante details. Deze luisterstijl helpt bij het nemen van weloverwogen beslissingen, vooral in situaties waar een objectieve evaluatie essentieel is.
De oorsprong van evaluerend luisteren
Hoewel het concept niet door één specifieke persoon is gedefinieerd, wordt het vaak gekoppeld aan de communicatieonderzoeken van Carl Rogers en Richard Farson. Zij benadrukten het belang van actief luisteren, waarvan evaluerend luisteren een specifiek onderdeel is. Het begrip kreeg meer vorm in de context van educatieve en professionele communicatie, met name door psychologen en communicatie-experts die manieren onderzochten om luisteren effectiever en doelgerichter te maken.
Wat beïnvloedt ons luisterproces
"Elke zorgverlener weet: luisteren lijkt eenvoudig, maar het is een kunst die oefening vraagt, zeker als het om kritisch en evaluerend luisteren gaat."
Luisteren lijkt misschien een duidelijke vaardigheid, maar wordt in werkelijkheid sterk beïnvloed door verschillende factoren. In de zorg, waar communicatie van cruciaal belang is, kan de manier waarop we luisteren het verschil maken. Maar wat bepaalt hoe goed – of hoe slecht – we luisteren?
Persoonlijke ervaringen en achtergrond
Persoonlijke ervaringen en achtergrond vormen de lens waardoor we de wereld bekijken. Ze beïnvloeden onze luistervaardigheid op verschillende manieren.
Interpretatiekader
Onze levensverhalen en culturele achtergrond bepalen hoe we informatie interpreteren. Wat we horen, wordt gefilterd door onze eigen ervaringen, overtuigingen en waarden. Hierdoor kunnen we bepaalde boodschappen anders opvatten dan iemand met een andere achtergrond.
Vooroordelen en aannames
Persoonlijke ervaringen kunnen leiden tot vooroordelen, bewust of onbewust. Deze vooroordelen beïnvloeden welke informatie we wel of niet opmerken en hoe we deze interpreteren. Dit kan de openheid en objectiviteit in communicatie beperken. Onze overtuigingen kleuren hoe we luisteren en vormen het kader waarmee we informatie interpreteren en beslissingen nemen. Ze helpen ons snel keuzes te maken of betekenis te geven aan complexe situaties, maar kunnen ook leiden tot bevooroordeelde oordelen.
Empathie en begrip
Mensen met diverse ervaringen zijn beter in staat zich in te leven in andermans situatie, wat hun luistervaardigheid kan versterken. Als je zelf vergelijkbare ervaringen hebt gehad, ben je wellicht gevoeliger voor de emoties en nuances in de communicatie van de ander.
Communicatiestijl
De manier waarop we zijn opgevoed en onze culturele achtergrond beïnvloeden hoe we communiceren. Dit kan leiden tot verschillen in directheid, non-verbale signalen en luistergewoontes, waardoor het afstemmen op de ander extra aandacht vraagt.
Emotionele reacties
Persoonlijke ervaringen kunnen emotionele reacties oproepen wanneer bepaalde onderwerpen ter sprake komen. Dit kan de aandacht afleiden of ervoor zorgen dat we minder openstaan voor wat de ander te zeggen heeft.
Eigen emoties en gemoedstoestand
Onze eigen emoties hebben een grote invloed op hoe we luisteren. Stress, vermoeidheid of frustratie kunnen ervoor zorgen dat we minder geduldig of minder open luisteren. Als we ons gehaast voelen, kan het moeilijk zijn om echt aanwezig te zijn in een gesprek en de boodschap volledig te begrijpen.
Externe prikkels en omgevingsfactoren
Een luidruchtige omgeving, tijdsdruk kunnen ons luisterproces verstoren. In een drukke zorgsetting, zoals een woonzorgcentrum of een ziekenhuis, is het vaak een uitdaging om echt gefocust te luisteren.
Selectieve aandacht
We kunnen niet alles wat we horen evenveel aandacht geven. Dus filteren we informatie op basis van wat we relevant vinden. Dit betekent dat we sommige belangrijke details kunnen missen.
De communicatiestijl van de spreker
Hoe iemand iets zegt, beïnvloedt hoe we luisteren. Een monotone stem kan ons laten afdwalen, terwijl een emotionele of boze toon ons defensief kan maken.
Daarnaast kunnen taalbarrières en culturele verschillen een rol spelen. Wat in de ene cultuur als beleefd wordt gezien, kan in een andere cultuur overkomen als afstandelijk of ongeïnteresseerd. Dit kan invloed hebben op hoe goed een boodschap overkomt.
Kortom, onze persoonlijke achtergrond en ervaringen vormen zowel een kracht als een uitdaging bij het luisteren. Het bewust zijn van deze invloeden kan helpen om onze luistervaardigheid te verbeteren, door actief te werken aan openheid, empathie en het herkennen van eigen vooroordelen.
👉Benieuwd hoe dit verder gaat? In de volgende blog gaan we dieper in op:
- Hoe je eigen overtuigingen je luisterproces beïnvloeden.
- Hoe je beter kan omgaan met je eigen overtuigingen.
- Wat de uitdagingen zijn van evaluerend luisteren in de zorg.
- Hoe je evaluerend luisteren verantwoord en effectief kan toepassen in de zorg.
Mis het niet! Op 18 maart lees je er alles over.
📅 Blijf op de hoogte! Volg ons of schrijf je in voor updates, zodat je niets mist.